Choć dyrektywa w centrum uwagi stawia konsumenta i przedsiębiorcę, jej skuteczność w dużej mierze zależy od tego, w jaki sposób państwa członkowskie Unii Europejskiej wdrożą jej zapisy do prawa krajowego. To właśnie na poziomie krajowym rozstrzyga się, jak dokładnie przepisy zostaną sformułowane, jak będą egzekwowane i kto będzie odpowiedzialny za ich nadzorowanie.
W artykule przyglądamy się bliżej obowiązkom, które na mocy dyrektywy spoczywają na państwach członkowskich, oraz terminom, których muszą dochować.
1. Transpozycja dyrektywy do prawa krajowego – termin: do 19 grudnia 2025 r.
Pierwszym i najważniejszym obowiązkiem każdego państwa członkowskiego jest transpozycja, czyli przekształcenie przepisów dyrektywy na regulacje obowiązujące w prawie krajowym. W przypadku dyrektywy UE 2023/2673 oznacza to konieczność:
- opracowania i uchwalenia odpowiednich ustaw, rozporządzeń lub innych aktów prawnych,
- zapewnienia, że krajowe przepisy w pełni oddają treść i cel dyrektywy,
- uwzględnienia nie tylko ogólnych zasad, ale również szczegółowych mechanizmów (np. sposobu odstąpienia od umowy, warunków przekazywania informacji klientowi czy zakazu dark patterns).
Państwa mają na to czas do 19 grudnia 2025 r., czyli pół roku przed wejściem przepisów w życie. Ten czas powinien zostać wykorzystany nie tylko na sam proces legislacyjny, ale też na szerokie konsultacje publiczne, analizy sektorowe oraz przygotowanie urzędników i instytucji nadzorczych do nowej rzeczywistości prawnej.
2. Zapewnienie skutecznego nadzoru i egzekwowania przepisów
Dyrektywa UE 2023/2673 nie pozostawia wątpliwości: państwa członkowskie muszą ustanowić odpowiednie organy nadzoru, które będą odpowiedzialne za:
- kontrolowanie, czy przedsiębiorcy przestrzegają nowych obowiązków,
- reagowanie na skargi konsumentów,
- prowadzenie postępowań wyjaśniających i nakładanie sankcji,
- edukowanie zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorców w zakresie nowych przepisów.
W przypadku Polski może to oznaczać rozszerzenie kompetencji Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK), który już teraz nadzoruje rynek w zakresie ochrony praw konsumenckich. Niezbędne będzie też wzmocnienie współpracy między różnymi instytucjami, np. organami odpowiedzialnymi za nadzór nad rynkiem finansowym (KNF), ochroną danych osobowych (UODO) czy jakością usług cyfrowych.
Państwa muszą zadbać o to, by instytucje te były niezależne, odpowiednio wyposażone i skuteczne w działaniu – zarówno w zakresie prewencji, jak i karania naruszeń.
3. Ustanowienie systemu sankcji – skutecznych i odstraszających
Dyrektywa zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia systemu kar i sankcji, które będą stosowane wobec przedsiębiorców łamiących nowe przepisy. Sankcje muszą być:
- skuteczne – czyli realnie egzekwowane,
- proporcjonalne – adekwatne do stopnia naruszenia,
- odstraszające – na tyle dotkliwe, by zniechęcić firmy do ryzykownych praktyk.
To oznacza, że krajowe ustawodawstwo musi określić:
- jakie działania będą traktowane jako naruszenie (np. brak widocznego przycisku odstąpienia od umowy, ukrywanie informacji przed zakupem, stosowanie dark patterns),
- wysokość kar finansowych,
- tryb postępowania administracyjnego,
- procedury odwoławcze i możliwości dochodzenia roszczeń przez konsumentów.
Co istotne, przepisy muszą obejmować również działania transgraniczne – a więc sytuacje, w których przedsiębiorca działa w jednym kraju UE, a klient pochodzi z innego. W takim przypadku państwa muszą współpracować w ramach istniejących mechanizmów ochrony konsumentów w UE.
4. Obowiązki informacyjne i edukacyjne – nie tylko dla przedsiębiorców
Oprócz aspektów prawnych i nadzorczych, państwa członkowskie są także odpowiedzialne za informowanie obywateli i przedsiębiorców o zmianach, które niesie dyrektywa. Obejmuje to m.in.:
- kampanie informacyjne skierowane do konsumentów (np. jak korzystać z prawa do odstąpienia, czego można wymagać od sklepu internetowego),
- publikowanie wytycznych i materiałów edukacyjnych dla przedsiębiorców (np. w formie broszur, webinariów, poradników),
- prowadzenie konsultacji i szkoleń dla przedstawicieli branż najbardziej dotkniętych zmianami – jak e-commerce, usługi cyfrowe, subskrypcje, sektor finansowy.
Tego typu działania mają kluczowe znaczenie – bo nawet najlepsze prawo nie zadziała, jeśli zainteresowani nie będą świadomi swoich obowiązków i praw.
5. Monitorowanie wdrożenia i sprawozdawczość do Komisji Europejskiej
Państwa członkowskie mają również obowiązek regularnego raportowania do Komisji Europejskiej na temat:
- stanu wdrożenia przepisów,
- działań podjętych w zakresie egzekwowania prawa,
- liczby i rodzaju zgłoszonych naruszeń,
- nałożonych sankcji.
Te dane posłużą Komisji do oceny skuteczności dyrektywy i ewentualnych propozycji jej aktualizacji. Wymaga to od państw zbudowania wewnętrznego systemu monitoringu, który pozwoli gromadzić i analizować informacje z całego rynku.
Do czerwca 2026 roku pozostało coraz mniej czasu – a skuteczne wdrożenie tej dyrektywy to sprawdzian sprawności administracji i gotowości państw UE do tworzenia nowoczesnego, prokonsumenckiego rynku cyfrowego.
Artykuł sponsorowany
