Praca w WOT – jak wygląda służba i jakie są wymagania?

Praca w WOT jest możliwa bez rezygnacji z etatu, ponieważ terytorialna służba wojskowa została zorganizowana tak, aby można ją było łączyć z życiem zawodowym. Żołnierz wykonuje obowiązki wojskowe głównie podczas zaplanowanych szkoleń, a przepisy zapewniają mu ochronę stosunku pracy. WOT nie jest jednak dodatkową pracą cywilną, lecz dobrowolną czynną służbą wojskową.

Czym jest WOT i na czym polega służba?

Wojska Obrony Terytorialnej są piątym rodzajem Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Osoby, które chcą łączyć służbę z zatrudnieniem lub nauką, pełnią terytorialną służbę wojskową, określaną skrótem TSW. Jej zasady reguluje przede wszystkim Ustawa o obronie Ojczyzny.

Służba ma charakter dobrowolny. W praktyce większość czasu żołnierz pozostaje aktywny zawodowo, a do jednostki przyjeżdża na szkolenia i ćwiczenia. Terminy są planowane z wyprzedzeniem, choć w sytuacjach kryzysowych możliwe jest wezwanie do natychmiastowego stawiennictwa.

Kto może zostać żołnierzem WOT?

Kandydat musi spełnić warunki formalne i uzyskać zdolność do czynnej służby wojskowej. Podstawowe wymagania obejmują:

• ukończenie 18 lat;
• posiadanie obywatelstwa polskiego;
• zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia służby wojskowej;
• niekaralność za przestępstwo umyślne;
• co najmniej wykształcenie podstawowe;
• uregulowany stosunek do służby wojskowej, jeśli przepisy wymagają jego ustalenia;
• niepełnienie w tym samym czasie innego rodzaju służby wojskowej i brak przydziału mobilizacyjnego.

Wniosek o powołanie do TSW składa się w Wojskowym Centrum Rekrutacji właściwym dla miejsca zamieszkania. Przed złożeniem dokumentów można też porozmawiać z rekruterem WOT, szczególnie gdy wątpliwości dotyczą stanu zdrowia, wcześniejszej karalności albo wymaganej kategorii zdolności.

„Szesnastka” i szkolenie wyrównawcze

Osoba, która wcześniej nie pełniła czynnej służby wojskowej, rozpoczyna ją od szkolenia podstawowego, potocznie nazywanego „szesnastką”. Trwa ono 16 dni i kończy się złożeniem przysięgi wojskowej. W zależności od organizacji może odbywać się w trybie ciągłym albo w dniach wolnych od pracy.

Byli żołnierze i rezerwiści, którzy mają już za sobą przysięgę, przechodzą zwykle szkolenie wyrównawcze. Trwa ono 8 dni i może zostać zorganizowane jednorazowo lub w kilku częściach.

Służba rotacyjna a dyspozycyjna – jaka jest różnica?

Służba rotacyjna jest podstawowym modelem dla osób pracujących. Co do zasady odbywa się w jednostce co najmniej raz w miesiącu przez dwa dni, najczęściej w weekend. W planie służby może znaleźć się także dłuższe szkolenie, na przykład poligonowe lub zintegrowane.

Służba dyspozycyjna jest pełniona poza jednostką. Żołnierz wykonuje wtedy swoje codzienne obowiązki, ale pozostaje w gotowości do działania. Nie oznacza to regularnych weekendowych zajęć, tylko możliwość wezwania w sytuacjach określonych przepisami, takich jak klęski żywiołowe, akcje ratownicze, działania kryzysowe, sprawdzanie gotowości mobilizacyjnej lub zagrożenie bezpieczeństwa państwa.

To rozróżnienie ma znaczenie dla pracodawcy. W przypadku zaplanowanej służby rotacyjnej można wcześniej zorganizować zastępstwo. Przy natychmiastowym stawiennictwie informacja może zostać przekazana dopiero po zgłoszeniu się żołnierza w jednostce.

Jak pogodzić służbę w WOT z pracą zawodową?

Najważniejszym narzędziem jest harmonogram. Dowódca jednostki sporządza zbiorczy wykaz dni służby rotacyjnej na kolejny rok kalendarzowy nie później niż 30 dni przed końcem poprzedniego roku. Żołnierz zapoznaje się z wykazem, potwierdza ten fakt i przekazuje terminy pracodawcy.

Procedura wygląda następująco:

1. Dowódca jednostki przygotowuje wykaz dni zaplanowanej służby rotacyjnej.
2. Żołnierz zapoznaje się z dokumentem i go podpisuje.
3. Żołnierz niezwłocznie informuje pracodawcę o terminach służby.
4. O każdej późniejszej zmianie terminu żołnierz również zawiadamia pracodawcę.
5. W razie natychmiastowego stawiennictwa pracodawcę zawiadamia dowódca jednostki, niezwłocznie po stawieniu się żołnierza.

Na czas szkolenia lub ćwiczeń pracodawca udziela urlopu bezpłatnego. Dotyczy to także sytuacji, w której służba koliduje z wcześniej zaplanowanym urlopem wypoczynkowym. Urlop wypoczynkowy zostaje wtedy przerwany, a pracownik korzysta z urlopu bezpłatnego na czas wykonywania obowiązków wojskowych. Po zakończeniu służby zachowuje uprawnienia pracownicze, w tym wymiar urlopu wypoczynkowego za dany rok.

Pracodawca co do zasady nie może rozwiązać umowy o pracę z osobą powołaną do TSW bez jej zgody. Ochrona nie ma jednak charakteru absolutnego. Nie obejmuje między innymi likwidacji lub upadłości pracodawcy oraz rozwiązania umowy z winy pracownika. Szczególne ograniczenia dotyczą także umów na okres próbny i niektórych umów terminowych.

Ile można otrzymać za służbę w WOT?

Na świadczenia żołnierza składają się przede wszystkim uposażenie za każdy dzień służby oraz miesięczny dodatek za gotowość. Stawka dzienna zależy od stopnia wojskowego i może zmieniać się wraz z nowymi rozporządzeniami. W przekazanych materiałach podano następujące stawki:

Żołnierz może otrzymywać także 650 zł miesięcznie dodatku za gotowość bojową, jeżeli spełni warunki jego przyznania. Przy dwudniowym szkoleniu szeregowy otrzyma więc przykładowo 364 zł za dni służby oraz 650 zł dodatku, czyli łącznie 1014 zł w danym miesiącu.

Osoba rozpoczynająca służbę może otrzymać jednorazowe świadczenie początkowe po ukończeniu szkolenia podstawowego lub wyrównawczego. Jego wysokość jest powiązana z przeciętnym wynagrodzeniem ogłaszanym przez GUS, dlatego przed publikacją aktualnej kwoty trzeba sprawdzić obowiązujące przepisy. Świadczenia z tytułu niezawodowej służby wojskowej są co do zasady zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych. W określonych sytuacjach żołnierzowi przysługuje także zwrot kosztów przejazdu.

Co zyskuje pracodawca zatrudniający terytorialsa?

Pracodawca może ubiegać się o rekompensatę kosztów związanych z nieobecnością żołnierza, między innymi wydatków na zastępstwo, badania, ubezpieczenie, odzież ochronną lub przygotowanie innego pracownika do przejęcia obowiązków. O szczegółach i terminie złożenia wniosku decydują aktualne przepisy oraz dokumenty potwierdzające koszty.

Przewidziano także ulgę podatkową dla przedsiębiorców zatrudniających na umowę o pracę żołnierzy WOT lub aktywnej rezerwy. Wysokość odliczenia od podstawy opodatkowania zależy od nieprzerwanego stażu służby:

Okres służby ustala się według stanu na koniec roku podatkowego albo na ostatni dzień zatrudnienia w danym roku. Przedsiębiorca powinien sprawdzić aktualne warunki zastosowania ulgi, ponieważ jej rozliczenie zależy od formy opodatkowania i dokumentacji.

Pracodawca może również korzystać z preferencji przewidzianych w zamówieniach publicznych, jeśli spełnia ustawowe warunki. W praktyce najważniejsze dla obu stron pozostają jednak trzy zasady: wcześniejsze przekazanie harmonogramu, prawidłowe rozliczenie nieobecności oraz korzystanie z ochrony i rekompensat zgodnie z Ustawą o obronie Ojczyzny.

Praca w WOT najlepiej sprawdzi się u osoby, która ma stałe zatrudnienie, może zaplanować kilka dni służby w roku i akceptuje możliwość wezwania w sytuacji kryzysowej. Dla pracodawcy oznacza to czasową nieobecność pracownika, ale także ustawową ochronę organizacyjną i finansowe mechanizmy kompensacyjne.

Informacje o stawkach, ulgach i świadczeniach mogą zmieniać się wraz z nowelizacjami przepisów oraz rozporządzeniami. Przed podjęciem decyzji sprawdź aktualne regulacje w Wojskowym Centrum Rekrutacji, WOT lub w obowiązujących aktach prawnych.