Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej przysługuje pracownikowi zatrudnionemu na podstawie stosunku pracy. Można wykorzystać 2 dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym, a za ten czas zachowuje się prawo do 50% wynagrodzenia.
Kiedy można skorzystać ze zwolnienia?
Uprawnienie wynika z art. 1481 Kodeksu pracy. Dotyczy pilnych spraw rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, gdy natychmiastowa obecność pracownika jest niezbędna.
Aby zwolnienie było uzasadnione, powinny wystąpić łącznie następujące przesłanki:
- Siła wyższa – nagłe, zewnętrzne i co do zasady niemożliwe do przewidzenia zdarzenie, na które pracownik nie ma wpływu.
- Pilna sprawa rodzinna – związana z chorobą albo wypadkiem członka rodziny.
- Konieczność natychmiastowej obecności – sytuacja wymaga osobistego i szybkiego działania pracownika.
Przykładem może być nagła choroba dziecka albo informacja o wypadku członka rodziny, która wymaga natychmiastowego wyjścia z pracy lub udania się do szpitala. Nie jest to natomiast rozwiązanie przeznaczone na zaplanowane uroczystości rodzinne, odpoczynek czy sprawy, o których pracownik wiedział z wyprzedzeniem.
Co oznacza „siła wyższa”?
Kodeks pracy nie zawiera odrębnej, szczegółowej definicji tego pojęcia. W praktyce przyjmuje się, że chodzi o zdarzenie zewnętrzne, nagłe i niezależne od pracownika, którego nie można było rozsądnie przewidzieć. Sama obecność sprawy rodzinnej nie wystarczy. Musi ona wynikać z choroby lub wypadku i wymagać natychmiastowego stawiennictwa pracownika.
Ze zwolnienia mogą korzystać osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania albo spółdzielczej umowy o pracę. Uprawnienie nie obejmuje osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy zlecenia, umowy o dzieło czy kontraktu B2B.
Jak złożyć wniosek?
Przepisy nie wymagają szczególnej formy wniosku. W nagłej sytuacji można przekazać go na piśmie, e-mailem, SMS-em, a także ustnie, jeśli pracodawca akceptuje taki sposób komunikacji. Najbezpieczniej użyć formy, która pozwala później potwierdzić zgłoszenie.
Procedura wygląda następująco:
- Zgłoś potrzebę skorzystania ze zwolnienia – poinformuj przełożonego lub pracodawcę o nagłym zdarzeniu i konieczności swojej obecności.
- Zrób to najpóźniej w dniu korzystania ze zwolnienia – zgłoszenie może nastąpić przed rozpoczęciem pracy, ale także w trakcie dnia roboczego, gdy zdarzenie wystąpiło później.
- Wskaż ogólną przyczynę – nie musisz przedstawiać szczegółów ani załączać dokumentów, ale powinieneś podać, że chodzi na przykład o nagłą chorobę dziecka albo wypadek członka rodziny.
- Ustal sposób wykorzystania limitu – w pierwszym wniosku w danym roku wybierasz korzystanie ze zwolnienia w dniach albo w godzinach.
Pracodawca ma obowiązek udzielić zwolnienia, jeżeli opisane przesłanki są spełnione. Nie oznacza to jednak, że pracownik może całkowicie pominąć przyczynę nieobecności. Brak jakiejkolwiek informacji może uniemożliwić ocenę, czy chodzi o sytuację objętą art. 1481 Kodeksu pracy. Odmowa może być uzasadniona tylko w szczególnie oczywistym przypadku, gdy podana przyczyna nie ma związku z nagłą sprawą rodzinną spowodowaną chorobą lub wypadkiem.
Wymiar, płatność i zasady dla niepełnego etatu
W pierwszym wniosku złożonym w danym roku pracownik decyduje, czy chce korzystać z limitu w wymiarze dniowym, czy godzinowym. Później należy stosować wybraną formę w tym roku kalendarzowym.
| Parametr | Szczegóły |
|---|---|
| Wymiar | 2 dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym |
| Wynagrodzenie | 50% wynagrodzenia, ustalanego co do zasady według zasad stosowanych przy urlopie wypoczynkowym |
| Termin wniosku | Najpóźniej w dniu korzystania ze zwolnienia |
| Forma wniosku | Dowolna, na przykład SMS, e-mail, pismo albo zgłoszenie ustne |
| Niepełny etat | Wymiar godzinowy ustala się proporcjonalnie do etatu, a niepełną godzinę zaokrągla w górę |
Przykładowo pracownik zatrudniony na 1/2 etatu ma 8 godzin zwolnienia w roku, a osoba pracująca na 1/3 etatu – 6 godzin po zaokrągleniu wyniku w górę. Jeżeli pracownika obowiązuje dobowa norma czasu pracy niższa niż 8 godzin, wymiar godzinowy ustala się z uwzględnieniem tej normy.
Wynagrodzenie za zwolnienie wynosi połowę wynagrodzenia, które przysługiwałoby za ten czas. Nie jest to więc urlop bezpłatny, ale wypłata będzie niższa niż przy zwykłej pracy. Szczegółowe wyliczenie uwzględnia zasady stosowane przy wynagrodzeniu urlopowym.
Jak pracodawca dokumentuje zwolnienie?
Wniosek i informacja o wykorzystaniu zwolnienia trafiają do dokumentacji dotyczącej ewidencji czasu pracy, a nie do akt osobowych pracownika. Pracodawca powinien odnotować wykorzystaną liczbę dni lub godzin. Dane o zwolnieniu mogą zostać ujęte także w świadectwie pracy, jeśli pracownik korzystał z niego w roku kalendarzowym, w którym ustał stosunek pracy.
W praktyce pracownik powinien zachować potwierdzenie wysłania SMS-a lub e-maila. Nie zastępuje ono wymogu wskazania przyczyny, ale pomaga wykazać, że wniosek został zgłoszony w terminie.
Najważniejsze jest szybkie zgłoszenie nagłego zdarzenia, ogólne wskazanie jego rodzinnego charakteru oraz złożenie wniosku najpóźniej w dniu korzystania ze zwolnienia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
