Uprawnienia UDT to zaświadczenia kwalifikacyjne potwierdzające możliwość legalnej obsługi albo konserwacji urządzeń technicznych objętych dozorem. Aby je uzyskać, trzeba spełnić wymagania formalne, przygotować się do egzaminu i zdać część teoretyczną oraz praktyczną przed komisją Urzędu Dozoru Technicznego. Samo ukończenie kursu nie nadaje uprawnień.
Czym są uprawnienia UDT?
Urząd Dozoru Technicznego (UDT) sprawdza kwalifikacje osób, których praca wpływa na bezpieczeństwo ludzi, ładunków i urządzeń. Po zdanym egzaminie wydaje zaświadczenie kwalifikacyjne określające zakres dozwolonej obsługi lub konserwacji.
Dotyczy to między innymi wózków jezdniowych podnośnikowych, suwnic, żurawi przenośnych typu HDS, żurawi wieżowych oraz podestów ruchomych. Pracodawca nie może dopuścić operatora do czynności wymagających kwalifikacji, jeśli osoba ta nie ma ważnego dokumentu obejmującego dane urządzenie.
Jakie są aktualne kategorie uprawnień?
Zakres uprawnień wynika z rodzaju urządzenia i jego funkcji, a nie z potocznej nazwy kursu. W przypadku wózków jezdniowych podnośnikowych po zmianach przepisów nie stosuje się już jako aktualnych oznaczeń kategorii 1WJO, 2WJO i 3WJO. Zastąpiły je opisy grup urządzeń określone w przepisach.
Najczęściej spotykane grupy urządzeń oraz okresy ważności zaświadczeń przedstawiają się następująco:
| Typ urządzenia | Zakres lub przykład | Okres ważności zaświadczenia |
|---|---|---|
| Wózki jezdniowe podnośnikowe | Z wyłączeniem wózków z wysięgnikiem i z podnoszoną osobą wraz z ładunkiem | 10 lat |
| Wózki jezdniowe podnośnikowe specjalizowane | Wózki z wysięgnikiem lub z osobą podnoszoną wraz z ładunkiem | 5 lat |
| Suwnice, wciągniki i wciągarki | Urządzenia ogólnego przeznaczenia, także sterowane z kabiny | 10 lat |
| Żurawie przenośne i przewoźne | W tym żurawie przeładunkowe typu HDS | 10 lat |
| Podesty ruchome | Na przykład podesty samojezdne, przewoźne, wiszące i masztowe | 10 lat |
Dokładny zakres trzeba zawsze sprawdzić na zaświadczeniu kwalifikacyjnym. Uprawnienia na jeden typ urządzenia nie dają automatycznie prawa do obsługi wszystkich maszyn używanych w zakładzie.
Jak zdobyć uprawnienia UDT?
Szkolenie pomaga opanować przepisy, budowę urządzenia, zasady bezpiecznej pracy i czynności praktyczne. Nie jest jednak egzaminem państwowym. Egzamin przeprowadza komisja wyznaczona przez UDT, a nie ośrodek szkoleniowy.
Droga do uzyskania zaświadczenia obejmuje zwykle następujące etapy:
- Wybór zakresu – określ, jakim urządzeniem chcesz pracować i czy potrzebujesz kwalifikacji do obsługi, czy także do konserwacji.
- Szkolenie – uczestnicz w zajęciach teoretycznych i praktycznych prowadzonych przez ośrodek lub pracodawcę.
- Zgłoszenie do egzaminu – wniosek może przygotować ośrodek szkoleniowy albo kandydat, zależnie od organizacji kursu.
- Egzamin przed komisją UDT – zalicz część dotyczącą wiedzy oraz praktycznej obsługi urządzenia.
- Wydanie zaświadczenia – po pozytywnym wyniku UDT wydaje dokument z określonym zakresem kwalifikacji i terminem ważności.
Do egzaminu można przygotować się na kursie, ale udział w szkoleniu nie zastępuje sprawdzenia kwalifikacji. W przypadku wózka, suwnicy, HDS czy podestu egzamin obejmuje także czynności wykonywane przy konkretnym urządzeniu.
Kto może przystąpić do egzaminu?
Szczegółowe warunki zależą od rodzaju kwalifikacji, jednak kandydat powinien spełniać podstawowe wymagania formalne:
- mieć ukończone 18 lat,
- posiadać co najmniej wykształcenie podstawowe, jeśli wymagają tego warunki dla danej grupy urządzeń,
- mieć stan zdrowia pozwalający na bezpieczne wykonywanie pracy operatora lub konserwatora,
- posiadać przygotowanie teoretyczne i praktyczne do obsługi urządzenia objętego egzaminem.
Pracodawca może wymagać dodatkowych dokumentów lub badań związanych ze stanowiskiem. Nie należy też utożsamiać uprawnień UDT z prawem jazdy. Posiadanie prawa jazdy nie zastępuje kwalifikacji operatora urządzenia technicznego.
Jak długo są ważne uprawnienia UDT?
Okres ważności zależy od rodzaju urządzenia i zakresu kwalifikacji. Zasady sprawdzania kwalifikacji oraz przedłużania ważności zaświadczeń określa Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z 21 maja 2019 r. W praktyce najczęściej spotyka się okresy 5 albo 10 lat.
Przed upływem terminu warto sprawdzić dokument w portalu eUDT i odpowiednio wcześnie złożyć wniosek o przedłużenie. Portal pozwala także wygenerować potwierdzenie posiadania zaświadczenia kwalifikacyjnego. Dokument z kodem QR może służyć do potwierdzenia kwalifikacji w zakresie wskazanym na zaświadczeniu.
Jeżeli termin minie, nie można dalej wykonywać pracy wymagającej tych kwalifikacji na podstawie nieważnego dokumentu. W takiej sytuacji konieczne jest ponowne sprawdzenie kwalifikacji, a w praktyce także ponowne przygotowanie do egzaminu zgodnie z aktualnymi wymaganiami.
Najważniejsza zasada jest prosta: kurs przygotowuje do egzaminu, lecz dopiero pozytywny wynik przed komisją UDT daje zaświadczenie kwalifikacyjne. Przed zapisaniem się sprawdź aktualny zakres urządzeń, okres ważności i wymagania dotyczące konkretnej pracy, ponieważ dawne oznaczenia kategorii wózków nie opisują już obecnego systemu.
Artykuł ma charakter informacyjny. W sprawach dotyczących konkretnego zakresu kwalifikacji, terminu ważności i procedury przedłużenia należy sprawdzić aktualne informacje w UDT lub portalu eUDT.
