Tak. Jeżeli święto przypada w sobotę, która jest dla pracownika dniem wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, pracodawca musi obniżyć wymiar czasu pracy i wyznaczyć inny dzień wolny. Podstawą jest art. 130 § 2 Kodeksu pracy. Wolnego należy udzielić do końca tego samego okresu rozliczeniowego.
Dlaczego za święto w sobotę przysługuje wolne?
Zgodnie z art. 130 § 2 Kodeksu pracy każde święto przypadające w okresie rozliczeniowym i w dniu innym niż niedziela obniża wymiar czasu pracy o 8 godzin. Dotyczy to także święta przypadającego w sobotę.
W typowym rozkładzie od poniedziałku do piątku sobota jest dniem wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. Nie można uznać, że jedno święto jednocześnie realizuje dwa tytuły do wolnego. Dlatego pracodawca musi odpowiednio zmniejszyć liczbę godzin i dni pracy w okresie rozliczeniowym.
Prawo to potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 2 października 2012 r., sygn. K 27/11. Nie chodzi przy tym o „odpracowanie” święta, lecz o prawidłowe ustalenie wymiaru czasu pracy i harmonogramu.
Komu przysługuje dzień wolny za święto w sobotę?
Wolne przysługuje pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę, jeżeli święto przypada w dniu, który zgodnie z jego rozkładem jest wolny od pracy. W podstawowym systemie czasu pracy, przy pracy od poniedziałku do piątku po 8 godzin, oznacza to cały dodatkowy dzień wolny.
| Sytuacja | Skutek dla wymiaru czasu pracy | Czy trzeba wyznaczyć inny dzień wolny? |
|---|---|---|
| Święto w sobotę będącą dniem wolnym z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy | Obniżenie o 8 godzin na pełnym etacie | Tak, jeżeli harmonogram wymaga wskazania dodatkowego dnia wolnego |
| Święto w niedzielę | Brak dodatkowego obniżenia wymiaru na podstawie art. 130 § 2 Kodeksu pracy | Nie |
| Święto w sobotę, która jest normalnym dniem pracy według harmonogramu | Święto zmniejsza wymiar czasu pracy o 8 godzin | Nie zawsze, jeżeli grafik już uwzględnia prawidłowy wymiar |
Na pełnym etacie obniżenie wynosi 8 godzin. Przy części etatu stosuje się proporcję, na przykład na pół etatu będzie to 4 godziny, a na jednej czwartej etatu 2 godziny. Nie zawsze oznacza to jednak osobny, ośmiogodzinny dzień wolny. Decydują wymiar etatu, system czasu pracy i harmonogram.
Wolnego nie można automatycznie dzielić na kilka krótszych zmian. Jeżeli pracownik pełnoetatowy pracuje po 8 godzin przez pięć dni w tygodniu, prawidłowym rozwiązaniem jest wyznaczenie całego dnia wolnego, a nie skracanie kilku dni o godzinę.
Kiedy i kto ustala termin wolnego?
Termin ustala pracodawca. Może wskazać jedną datę dla całej firmy, ustalić różne terminy dla działów albo dopuścić składanie propozycji przez pracowników. Pracownik może zawnioskować na przykład o piątek lub poniedziałek, ale nie może samodzielnie uznać wybranego dnia za wolny bez akceptacji pracodawcy.
Dzień wolny może przypadać przed świętem albo po nim. Najważniejsze jest zachowanie okresu rozliczeniowego. Ustalanie terminu zwykle przebiega w następującej kolejności:
- Pracodawca sprawdza, czy święto przypada w okresie rozliczeniowym i w dniu wolnym wynikającym z rozkładu pracy.
- Obniża wymiar czasu pracy o odpowiednią liczbę godzin.
- Ustala w harmonogramie termin wolnego, uwzględniając potrzeby organizacyjne zakładu.
- Kontroluje, czy dzień wolny został udzielony najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego.
Przy miesięcznym okresie rozliczeniowym wolne za sobotnie święto musi przypadać w tym samym miesiącu. Przy okresie trzymiesięcznym może zostać wyznaczone w dowolnym miesiącu objętym tym okresem, ale nie wolno przenosić go do kolejnego okresu rozliczeniowego.
Kiedy dzień wolny nie przysługuje albo nie trzeba wyznaczać kolejnego?
O prawie do wolnego decyduje nie sama nazwa dnia tygodnia, lecz rozkład pracy, wymiar etatu i status pracownika. Wyjątki dotyczą między innymi następujących sytuacji:
- Święto w niedzielę – nie obniża wymiaru czasu pracy o kolejne 8 godzin, więc nie daje prawa do dodatkowego poniedziałku ani innego dnia wolnego.
- Praca weekendowa – w systemie z art. 144 Kodeksu pracy, obejmującym pracę w piątki, soboty, niedziele i święta, pracodawca nie ma obowiązku oddawania dnia wolnego za święto w sobotę.
- Niepełny etat lub równoważny system czasu pracy – obniżenie wymiaru nadal następuje proporcjonalnie, ale grafik może już uwzględniać prawidłową liczbę godzin i dni pracy bez dodatkowej całej dniówki.
- Urlop bezpłatny obejmujący okres święta – za czas urlopu bezpłatnego pracownik nie nabywa prawa do obniżenia wymiaru związanego z tym świętem.
- Nieobecność w wyznaczonym dniu wolnym – jeżeli pracownik przebywa wtedy na L4, urlopie macierzyńskim lub innej usprawiedliwionej nieobecności, pracodawca co do zasady nie musi wyznaczać drugiego dnia.
Inaczej należy ocenić sytuację osoby, która była nieobecna w dniu samego święta, ale wróciła do pracy przed terminem wyznaczonym jako wolny. Jeżeli dzień wolny nie minął, pracownik powinien zostać uwzględniony w harmonogramie na takich samych zasadach jak pozostali.
Co grozi za nieudzielenie wolnego?
Nieudzielenie dnia wolnego może zostać uznane za wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Za naruszenie przepisów grozi grzywna od 1 000 do 30 000 zł. Jeżeli brak wolnego doprowadzi do przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, pracodawca może być także zobowiązany do wypłaty wynagrodzenia za nadgodziny wraz z dodatkiem w wysokości 100%.
Najważniejsze jest sprawdzenie harmonogramu, wymiaru etatu i okresu rozliczeniowego. W typowej pracy od poniedziałku do piątku święto w sobotę oznacza obniżenie wymiaru o 8 godzin i konieczność wyznaczenia całego dnia wolnego przed końcem okresu rozliczeniowego. Za święto w niedzielę dodatkowy dzień wolny nie przysługuje.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu dotyczącego harmonogramu lub rozliczenia czasu pracy warto skonsultować sprawę ze specjalistą prawa pracy albo Państwową Inspekcją Pracy.
