Szkolenie wstępne BHP musi odbyć się przed dopuszczeniem nowo zatrudnionej osoby do pracy. Obejmuje instruktaż ogólny oraz instruktaż stanowiskowy, a jego ukończenie potwierdza Karta szkolenia wstępnego BHP przechowywana w aktach osobowych pracownika.
Kiedy szkolenie wstępne BHP jest wymagane?
Obowiązek zapewnienia szkolenia spoczywa na pracodawcy. Nie może on dopuścić pracownika do wykonywania obowiązków, jeżeli osoba ta nie zna podstawowych przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczących danego stanowiska.
Szkolenie organizuje się przed rozpoczęciem pracy, zwykle w pierwszym dniu zatrudnienia, ale jeszcze przed wykonaniem powierzonych zadań. Dotyczy ono między innymi nowo zatrudnionych pracowników, osób przenoszonych na stanowiska wymagające instruktażu stanowiskowego, a także uczniów i studentów odbywających praktyczną naukę zawodu.
Podstawę prawną stanowią przepisy Kodeksu pracy oraz Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Szkolenie odbywa się w czasie pracy i na koszt pracodawcy.
Instruktaż ogólny i stanowiskowy – czym się różnią?
Szkolenie wstępne składa się z dwóch części. Instruktaż ogólny przedstawia podstawowe reguły BHP obowiązujące w zakładzie pracy, a instruktaż stanowiskowy odnosi te zasady do konkretnych zadań, zagrożeń i sposobu organizacji pracy.
| Rodzaj instruktażu | Kto prowadzi? | Jaki jest cel? | Kiedy się odbywa? |
|---|---|---|---|
| Instruktaż ogólny | Pracownik służby BHP, osoba wykonująca jej zadania, pracodawca lub wyznaczony pracownik z odpowiednią wiedzą | Zapoznanie z podstawowymi przepisami BHP, zasadami obowiązującymi w zakładzie, ochroną przeciwpożarową i pierwszą pomocą | Przed dopuszczeniem do pracy |
| Instruktaż stanowiskowy | Pracodawca lub osoba kierująca pracownikami, która zna dane stanowisko i ma wymagane przygotowanie | Omówienie zagrożeń, ryzyka zawodowego, środków ochrony i bezpiecznych metod wykonywania zadań | Przed rozpoczęciem pracy na określonym stanowisku |
| Instruktaż na kolejnym stanowisku | Pracodawca lub wyznaczony przełożony | Przygotowanie do pracy przy innych czynnikach i obowiązkach | Przy przeniesieniu pracownika lub pracy na kilku stanowiskach |
Instruktaż ogólny obejmuje między innymi zasady poruszania się po zakładzie, podstawowe zagrożenia, postępowanie w razie pożaru lub wypadku oraz udzielanie pierwszej pomocy. Instruktaż stanowiskowy powinien odbywać się z uwzględnieniem rzeczywistych warunków pracy. Pracownik poznaje podczas niego ocenę ryzyka zawodowego, czynniki szkodliwe, uciążliwe i niebezpieczne, zasady stosowania środków ochrony oraz bezpieczną organizację zadań.
Instruktaż ogólny trwa co najmniej 3 godziny lekcyjne. Czas instruktażu stanowiskowego zależy od rodzaju pracy i występujących zagrożeń. W praktyce może wynosić od 2 do 8 godzin lekcyjnych, ale nie ma jednego czasu właściwego dla każdego stanowiska.
Jak zorganizować i udokumentować szkolenie?
Pracodawca powinien przeprowadzić cały proces w kolejności, która pozwala potwierdzić przygotowanie pracownika do konkretnej pracy:
- Ustala stanowisko, zakres obowiązków, występujące zagrożenia oraz wymagany program instruktażu.
- Organizuje instruktaż ogólny prowadzony przez osobę posiadającą odpowiednią wiedzę i przygotowanie.
- Zapewnia instruktaż stanowiskowy na stanowisku pracy lub w warunkach odtwarzających jego organizację.
- Odbiera potwierdzenie odbycia obu części szkolenia i zapoznania się z zasadami BHP.
- Włącza Kartę szkolenia wstępnego BHP do akt osobowych pracownika, w części B.
Karta zawiera między innymi dane pracodawcy i pracownika, informacje o dacie oraz osobie prowadzącej instruktaż ogólny, a także dane dotyczące instruktażu stanowiskowego i stanowiska pracy. Podpis pracownika jest ważnym potwierdzeniem odbycia szkolenia oraz zapoznania się z zasadami dotyczącymi wykonywanych zadań. W określonych przypadkach potwierdzenia mogą być składane także elektronicznie, zgodnie z wymaganiami dokumentacji pracowniczej.
Samo szkolenie ogólne nie zastępuje instruktażu stanowiskowego. Dotyczy to również pracownika biurowego, jeżeli na jego stanowisku występują konkretne zagrożenia lub szczególne warunki pracy. Instruktaż powinien obejmować realne zadania, a nie tylko ogólną prezentację przepisów.
Kto może być zwolniony ze szkolenia wstępnego?
Wyjątek dotyczy pracownika, który podejmuje u tego samego pracodawcy pracę na tym samym stanowisku bezpośrednio po zakończeniu poprzedniej umowy o pracę. W takiej sytuacji ponowne szkolenie wstępne przed dopuszczeniem do pracy nie jest wymagane.
Nie oznacza to jednak, że można pomijać instruktaż po przeniesieniu na inne stanowisko albo po zmianie warunków wykonywania zadań. Ze względu na bezpieczeństwo pracownika instruktaż stanowiskowy może być potrzebny także wtedy, gdy zmienia się zakres obowiązków lub pojawiają się nowe zagrożenia.
- Pracownik kontynuujący bezpośrednio pracę na tym samym stanowisku u tego samego pracodawcy.
- Osoba, której zmiana umowy nie wiąże się ze zmianą stanowiska ani warunków wykonywania pracy.
- Pracownik, który nie został przeniesiony na stanowisko wymagające nowego instruktażu stanowiskowego.
- Osoba, wobec której pracodawca nadal może wykazać aktualną znajomość zasad dotyczących tego samego stanowiska.
Wyjątek należy interpretować wąsko. Kilkudniowa przerwa między zatrudnieniem może oznaczać, że warunek bezpośredniego kontynuowania pracy nie został spełniony, dlatego w razie wątpliwości pracodawca powinien przeprowadzić szkolenie ponownie.
Obowiązki pracodawcy i ważność szkolenia
Pracodawca odpowiada za organizację szkolenia, dobór osoby prowadzącej, dostosowanie instruktażu do stanowiska oraz przechowywanie dokumentacji. Powinien także zapoznać pracownika z oceną ryzyka zawodowego i sposobami ochrony przed zagrożeniami.
Szkolenie wstępne nie zastępuje szkolenia okresowego. Dla większości pracowników pierwsze szkolenie okresowe powinno zostać przeprowadzone w ciągu 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy, a dla osób kierujących pracownikami – w ciągu 6 miesięcy. Są to terminy organizacji pierwszego szkolenia okresowego, a nie okres ważności samej Karty szkolenia wstępnego.
- Pracodawca zapewnia szkolenie przed dopuszczeniem do pracy.
- Szkolenie odbywa się w godzinach pracy i jest finansowane przez pracodawcę.
- Instruktaż musi odpowiadać rzeczywistym zagrożeniom na stanowisku.
- Dokumentację szkolenia przechowuje się w aktach osobowych pracownika.
- Brak realizacji obowiązków BHP może skutkować odpowiedzialnością pracodawcy, w tym grzywną od 1000 zł do 30 000 zł.
Najważniejsza zasada jest prosta: pracownik może rozpocząć wykonywanie obowiązków dopiero po przejściu wymaganych instruktaży i ich udokumentowaniu. W przypadku stanowisk technicznych lub obciążonych szczególnym ryzykiem to właśnie instruktaż stanowiskowy decyduje o tym, czy pracownik zna bezpieczny sposób wykonywania pracy.
