Praca tymczasowa to legalny model zatrudnienia, w którym agencja pracy tymczasowej zawiera umowę z pracownikiem i kieruje go do wykonywania zadań u innego podmiotu – pracodawcy użytkownika. Może ułatwić szybkie rozpoczęcie pracy, zdobycie doświadczenia lub czasowe zwiększenie zatrudnienia, ale zakres praw zależy przede wszystkim od rodzaju zawartej umowy.
Na czym polega praca tymczasowa?
Praca tymczasowa opiera się na relacji między trzema podmiotami. Agencja Pracy Tymczasowej jest formalnym pracodawcą albo podmiotem zawierającym z osobą skierowaną do pracy umowę cywilnoprawną. Pracownik wykonuje zadania na rzecz i pod kierownictwem Pracodawcy Użytkownika, czyli firmy, która korzysta z jego pracy.
Zasady tego modelu określa przede wszystkim Ustawa o zatrudnianiu pracowników tymczasowych z 9 lipca 2003 r. Nie każda krótka umowa, praca sezonowa lub zatrudnienie na czas określony jest jednak pracą tymczasową w rozumieniu przepisów. Decydujące znaczenie ma udział agencji oraz wykonywanie zadań pod kierownictwem pracodawcy użytkownika.
Kiedy można zastosować pracę tymczasową?
Pracodawca użytkownik powinien korzystać z tego rozwiązania w sytuacjach, dla których przewidziano je w ustawie. Chodzi w szczególności o zadania:
- Sezonowe, okresowe lub doraźne – związane na przykład z czasowym wzrostem liczby zamówień.
- Trudne do wykonania w terminie przez stałą załogę – gdy liczba pracowników nie pozwala na realizację kontraktu lub projektu w wymaganym czasie.
- Należące do nieobecnego pracownika – na przykład podczas dłuższej choroby, urlopu lub innej usprawiedliwionej nieobecności.
Pracodawca użytkownik uzgadnia z agencją na piśmie między innymi rodzaj pracy, wymagane kwalifikacje, przewidywany okres wykonywania zadań, wymiar czasu pracy oraz miejsce pracy.
Agencja a pracodawca użytkownik – kto za co odpowiada?
Podział obowiązków ma znaczenie zarówno dla pracownika, jak i firmy korzystającej z jego pracy. Agencja zajmuje się przede wszystkim formalną stroną zatrudnienia, natomiast pracodawca użytkownik organizuje codzienną pracę.
| Obszar | Agencja pracy tymczasowej | Pracodawca użytkownik |
|---|---|---|
| Umowa i dokumentacja | Zawiera umowę, prowadzi dokumentację i po zakończeniu zatrudnienia wydaje świadectwo pracy albo odpowiednie zaświadczenie. | Przekazuje agencji informacje potrzebne do prawidłowego ustalenia warunków pracy i wynagrodzenia. |
| Wynagrodzenie i ubezpieczenia | Nalicza i wypłaca wynagrodzenie oraz, przy umowie o pracę, zgłasza pracownika do ubezpieczeń. | Przekazuje dane o czasie pracy, dodatkach, premiach i innych składnikach wynagrodzenia. |
| Organizacja pracy | Kieruje pracownika do wskazanego pracodawcy użytkownika. | Wyznacza zadania, organizuje grafik, kontroluje wykonywanie pracy i prowadzi ewidencję czasu pracy. |
| BHP | Uzgadnia z pracodawcą użytkownikiem zakres obowiązków związanych z bezpieczeństwem pracy. | Zapewnia bezpieczne stanowisko, szkolenia BHP, ocenę ryzyka, środki ochrony oraz odzież i obuwie robocze, gdy są wymagane. |
Pracodawca użytkownik nie może dowolnie kierować pracownika do innego podmiotu ani powierzać mu zadań innych niż uzgodnione z agencją. Powinien też zapewnić pracownikowi tymczasowemu dostęp do urządzeń socjalnych na zasadach obowiązujących pracowników zatrudnionych bezpośrednio na podobnych stanowiskach.
Umowa o pracę czy umowa cywilnoprawna?
Agencja pracy tymczasowej może zatrudnić pracownika na podstawie umowy o pracę na czas określony. Może również skierować osobę niebędącą jej pracownikiem do pracy tymczasowej na podstawie umowy prawa cywilnego. To rozróżnienie wpływa na urlop, ochronę zatrudnienia, chorobę i sposób rozliczania nieobecności.
| Element | Umowa o pracę | Umowa cywilnoprawna |
|---|---|---|
| Urlop wypoczynkowy | Przysługuje na zasadach określonych w przepisach o pracy tymczasowej. | Nie przysługuje automatycznie. Dni wolne zależą od umowy i przepisów cywilnych. |
| Ubezpieczenia | Agencja zgłasza pracownika do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, zgodnie z obowiązującymi zasadami. | Zakres ubezpieczeń zależy od rodzaju umowy i sytuacji osoby wykonującej zlecenie. |
| Czas pracy i podporządkowanie | Obowiązują przepisy prawa pracy dotyczące między innymi czasu pracy i BHP. | Zakres ochrony wynika głównie z umowy i przepisów cywilnych, choć sposób wykonywania pracy może wskazywać na istnienie stosunku pracy. |
| Dokument po zakończeniu pracy | Agencja wydaje świadectwo pracy. | Osoba skierowana do pracy powinna otrzymać zaświadczenie o okresie wykonywania pracy tymczasowej. |
Umowa zlecenia nie może służyć do obchodzenia przepisów, jeżeli praca jest wykonywana osobiście, w określonym miejscu i czasie oraz pod bieżącym kierownictwem przełożonego. Sama nazwa umowy nie przesądza o jej charakterze.
Umowa o pracę tymczasową powinna wskazywać między innymi agencję, pracodawcę użytkownika, rodzaj pracy, miejsce jej wykonywania, okres zatrudnienia, wymiar czasu pracy, wysokość wynagrodzenia oraz termin i sposób wypłaty. Jeżeli dokument nie został sporządzony przed rozpoczęciem pracy, agencja powinna potwierdzić warunki na piśmie najpóźniej w drugim dniu wykonywania pracy.
Jakie prawa ma pracownik tymczasowy?
Pracownik tymczasowy zatrudniony na umowie o pracę ma prawo do wynagrodzenia zgodnego z przepisami, ubezpieczeń, urlopu, ochrony wynikającej z regulacji o czasie pracy oraz bezpiecznych warunków pracy. Nie może być traktowany mniej korzystnie niż pracownicy pracodawcy użytkownika zatrudnieni na takim samym lub podobnym stanowisku. Dotyczy to zwłaszcza warunków pracy i zasad wynagradzania.
Przy umowie o pracę pracownik tymczasowy nabywa co do zasady dwa dni urlopu za każdy miesiąc pozostawania w dyspozycji pracodawcy użytkownika. Jeżeli praca na rzecz danego pracodawcy użytkownika trwa co najmniej sześć miesięcy, pracodawca użytkownik powinien umożliwić wykorzystanie urlopu w uzgodnionym terminie.
Pracownik tymczasowy może również ubiegać się o bezpośrednie zatrudnienie u pracodawcy użytkownika. Firma nie ma jednak obowiązku przedstawienia stałej umowy. Uzgodnienie między agencją a pracodawcą użytkownikiem, które całkowicie zabraniałoby późniejszego zatrudnienia pracownika przez firmę, jest nieważne.
Limit 18 miesięcy i zakazane rodzaje pracy
Podstawowa zasada mówi, że dana osoba może wykonywać pracę tymczasową na rzecz jednego pracodawcy użytkownika przez łącznie nie więcej niż 18 miesięcy w okresie kolejnych 36 miesięcy. Limit obejmuje pracę wykonywaną na podstawie umowy o pracę i umowy cywilnoprawnej, a także okresy przepracowane za pośrednictwem różnych agencji.
Zmiana agencji nie zeruje limitu, jeżeli pracownik nadal wykonuje zadania na rzecz tej samej firmy. Wyjątek dotyczy zastępowania nieobecnego pracownika. W takim przypadku praca tymczasowa może trwać łącznie do 36 miesięcy, a ponowne skierowanie tej samej osoby do tego pracodawcy użytkownika w celu takiego zastępstwa jest możliwe dopiero po upływie kolejnych 36 miesięcy.
Pracodawca użytkownik nie może powierzyć pracownikowi tymczasowemu:
- pracy szczególnie niebezpiecznej;
- pracy na stanowisku zajmowanym przez pracownika uczestniczącego w strajku;
- pracy tego samego rodzaju, jeżeli w ostatnich trzech miesiącach zwolniono z przyczyn niedotyczących pracowników osobę wykonującą takie zadania, przy spełnieniu warunków określonych w ustawie;
- pracy w ochronie wymagającej uzbrojenia w broń palną bojową albo określone urządzenia obezwładniające.
Naruszenie przepisów dotyczących limitów, zakazanych prac lub praw pracownika może prowadzić do grzywny. Wysokość sankcji zależy od rodzaju naruszenia i podstawy prawnej, dlatego przy wątpliwościach warto skonsultować sprawę z Państwową Inspekcją Pracy.
Jak sprawdzić agencję pracy tymczasowej?
Działalność w zakresie pracy tymczasowej wymaga wpisu do Krajowego Rejestru Agencji Zatrudnienia (KRAZ). Przed przyjęciem oferty sprawdź agencję w publicznym rejestrze, zwracając uwagę na następujące elementy:
- Wyszukaj agencję w rejestrze KRAZ według nazwy, numeru wpisu albo numeru NIP.
- Porównaj dane z rejestru z nazwą podaną w ogłoszeniu, umowie, wiadomości e-mail i numerze rachunku bankowego.
- Sprawdź, czy wpis jest aktualny i obejmuje świadczenie usług pracy tymczasowej.
- Zweryfikuj, czy oferta wyraźnie wskazuje, że dotyczy pracy tymczasowej, oraz czy podano formalnego pracodawcę.
- Zachowaj ogłoszenie, umowę, korespondencję i potwierdzenia wypłat na wypadek późniejszych problemów.
Agencja nie może pobierać od kandydata opłat za samo znalezienie pracy, wpisanie do bazy, rekrutację, skierowanie do pracodawcy ani zawarcie umowy. Nie powinna też zatrzymywać oryginałów dyplomów, świadectw lub dokumentów potwierdzających kwalifikacje.
Niepokój powinny wzbudzić w szczególności:
- brak numeru KRAZ albo niemożność potwierdzenia go w rejestrze;
- żądanie wpłaty przed rozpoczęciem pracy lub przekazania pieniędzy osobie prywatnej;
- brak informacji o rodzaju umowy, pracodawcy użytkowniku, miejscu pracy i wynagrodzeniu;
- podawanie wyłącznie kwoty „do” bez zasad naliczania stawki, premii i potrąceń;
- nakłanianie do natychmiastowego podpisania niezrozumiałych dokumentów;
- proponowanie pracy szczególnie niebezpiecznej albo wymagającej opłat za podstawowe środki BHP.
O co zapytać przed podpisaniem umowy?
Przed rozpoczęciem pracy uzyskaj odpowiedzi na poniższe pytania i sprawdź, czy najważniejsze ustalenia znalazły się w umowie lub przekazanych dokumentach:
- Kto jest formalnym pracodawcą? Ustal pełną nazwę agencji i dane pracodawcy użytkownika.
- Jaki rodzaj umowy podpisujesz? Sprawdź, czy jest to umowa o pracę, czy umowa cywilnoprawna.
- Gdzie i jak długo będziesz pracować? Poproś o adres, opis obowiązków oraz przewidywany okres zatrudnienia.
- Ile wynosi wynagrodzenie? Ustal stawkę brutto, termin wypłaty, zasady premii, dodatków i potrąceń.
- Czy liczba godzin jest gwarantowana? Zapytaj o grafik, nadgodziny, pracę nocną oraz pracę w niedziele i święta.
- Kto zapewnia odzież, narzędzia i transport? Te ustalenia powinny być jasne przed rozpoczęciem pracy.
- Komu zgłaszasz chorobę, nieobecność lub problem z wypłatą? Wskaż osobę kontaktową w agencji i u pracodawcy użytkownika.
- Czy istnieje możliwość późniejszego zatrudnienia bezpośredniego? Traktuj ją jako możliwość, a nie gwarantowany element oferty.
Praca tymczasowa może być dobrym rozwiązaniem przy zatrudnieniu sezonowym, powrocie na rynek pracy lub zdobywaniu pierwszego doświadczenia. Nie oznacza jednak braku ochrony ani dowolności po stronie agencji i firmy korzystającej z pracy. Najważniejsze znaczenie ma treść umowy, prawidłowe wskazanie obu podmiotów oraz przestrzeganie limitu 18 miesięcy u jednego pracodawcy użytkownika.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie dotyczącej zatrudnienia, wynagrodzenia lub naruszenia praw pracowniczych warto skonsultować się z Państwową Inspekcją Pracy albo prawnikiem.
