Jeszcze rok temu gazety pisały o tym, że oto właśnie – niezależnie od kryzysu – na rynek pracy wpada z impetem generacja Y. Jej przedstawiciele, świetnie wykształceni, pewni siebie, samolubni i nielojalni, paradują w japonkach, z ipodem na uszach i mają wielkie oczekiwania. Zrośnięci z netem i komórką nie rozumieją, po co w pracy zebrania i nie szanują szefa. Są za to bardzo kreatywni.

Dziś jednak okazuje się, że to bezczelne i zwycięskie pokolenie może być stracone. I to właśnie przez kryzys. Kilka dni temu w „Gazecie Wyborczej” Agnieszka Mitraszewska opisała dane zebrane przez Międzynarodową Organizację Pracy (MOP). Pod koniec 2009 roku na całym świecie stopa bezrobocia w grupie osób w wieku 15–24 lat wyniosła 13 procent. Na pierwszy rzut oka nie wygląda to strasznie, ale w praktyce oznacza, że z 620 mln osób aktywnych zawodowo aż 81 mln nie miało pracy. Do końca tego roku te wskaźniki mają jeszcze wzrosnąć.

To najwyższy światowy poziom bezrobocia młodych w historii – martwią się różne gazety. Najmłodsi uczestnicy rynku pracy mogą stać się „straconym pokoleniem”.

Wielu młodych już nawet nie szuka pracy. Tak jest np. w Wielkiej Brytanii i Hiszpanii – tu bezrobotna jest prawie połowa młodych osób. Aż 3,1 mln Japończyków w wieku 25–34 lat pracuje na umowy tymczasowe; dziesięć lat temu było ich 2 mln.

W Polsce też nie jest najlepiej – z przebadanych ostatnio absolwentów szkół wyższych aż dwie trzecie nie szuka aktywnie pracy. A jak twierdzi MOP, absolwenci są w najgorszej sytuacji. Jeśli nie zdążyli znaleźć pierwszej pracy przed kryzysem, to dziś nie robią nic albo pracują poniżej swoich kwalifikacji. A ci, którzy mają pracę, bardzo często godzą się na gorsze pensje i na pracę nie na pełny etat.

W kryzysowej gospodarce młodzi nie mogą liczyć na dynamiczne kariery – niepokoją się autorzy polscy i zagraniczni. Owszem, tak pewnie jest. Ale przecież, niezależnie od kryzysu, dynamiczna kariera w korporacji to nie jest jedyny model życia. I im wcześniej wszyscy zdamy sobie z tego sprawę, tym lepiej.

Już 15 lat temu amerykański politolog i ekonomista Jeremy Rifkin, doradca m.in. Angeli Merkel, Romano Prodiego, rządu francuskiego i Komisji Europejskiej wydał książkę pt. Koniec pracy. Głosi w niej dość prawdopodobną tezę: świat wkroczył w nową fazę historii, którą charakteryzuje stały spadek liczby miejsc pracy. Rozwój informatyki, robotyki, telekomunikacji, biotechnologii itp. powoduje masowe zwolnienia z pracy prawie we wszystkich sektorach gospodarki. I tak już będzie.

Automatyzacja i komputeryzacja wyprą z rynku pracy setki tysięcy osób. A bezrobocie prowadzi nie tylko do indywidualnych problemów, takich jak brak pieniędzy i depresja. Skutki bezrobocia może odczuwać cała społeczność. Prowadzić może ono do wzrostu przestępczości, rozpadu rodziny, kryzysu wartości związanych z pracą. I pozbawienia perspektyw następnego pokolenia. Jak pomóc osobom tracącym pracę? Rifkin uważa, że jedyne rozwiązanie to rozbudowa trzeciego sektora. Zdaniem ekonomisty praca na rzecz potrzebujących i własnego otoczenia pomoże w rozwoju gospodarki społecznej i wytworzy struktury społeczności lokalnych oraz społeczeństwa obywatelskiego.

Utopia? Może i tak. Ale chyba nie będzie innego wyjścia. Choć bardzo trudno będzie do tego przekonać młodych przedstawicieli pokolenia Y (czy jak je nazwiemy). Bo oni są nie tylko „stechnicyzowani” ale także „skonsumowani” – chcą kupować i mieć. A trzeci sektor nie będzie chyba nigdy należał do najlepiej opłacanych. Z drugiej jednak strony socjologowie podkreślają, że młodzi potrafią pracować zespołowo i świetnie funkcjonują w społecznościach. Więc może idea wspólnoty do nich przemówi?

Poza tym dobrze potrafią kalkulować zyski i straty, więc szybko zrozumieją, że lepiej pomagać tym, którzy znaleźli się na dnie, niż samemu się tam znaleźć.

Katarzyna Pawłowska-Salińska