Badanie powiatowych strategii zatrudnienia, mające na celu sprawdzenie jak wygląda proces tworzenia dokumentu i realizacji strategii zatrudnienia zostało przeprowadzone w marcu i kwietniu 2010 r. Do wzięcia udziału w ankiecie zostały zaproszone wszystkie starostwa oraz powiatowe urzędu pracy w Polsce.

Jakie są strategie rynku pracy i zatrudnienia w polskich powiatach? Najczęściej w dokumentach strategicznych jako cel działania instytucji podawano aktywizację lub zatrudnialność (18%), promocję przedsiębiorczości (16,1%), podnoszenie ogólnego dobrobytu (11,9%) oraz walkę z bezrobociem (9,1%). Rzadziej pojawiały się zagadnienia związane z edukacją (1,9%) czy troska o efektywność aktywnych polityk rynku pracy (3%), np. doradztwa zawodowego.
–Z badania wynika, że strategie są bardzo zróżnicowane – podkreśla dr Joanna Tyrowicz z Wydziału Nauk Ekonomicznych UW prowadząca badanie.

32% ankietowanych powiatów nie posiada jednak dokumentu określającego cele i kierunki rozwoju rynku pracy, mimo że obliguje je do tego ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.  Najczęściej ankietowani tłumaczyli ten fakt tym, że strategia jest właśnie tworzona lub, że odpowiednie zapisy znajdują się już w innych dokumentach. Ale w ok. 10% ankiet w ogóle nie podano uzasadnienia braku strategii.

Wśród powiatów, które posiadają strategię związaną z kształtowaniem rynku pracy i przeciwdziałaniem bezrobociu, dokument ten nierzadko nie spełnia podstawowych wymagań, jakie stawia się dokumentom o charakterze strategicznym – wynika z badania. Najczęściej nie zdefiniowano poprawnie celów strategicznych (59%) i wskaźników ich osiągnięcia (72%). Jeszcze częściej problemem jest brak określenia budżetu lub źródeł finansowania (82%). Podczas procesu opracowywania strategii rzadko konsultuje się jej treść i założenia z partnerami, m.in. organizacjami pozarządowymi czy pracodawcami. Konsultacje takie przeprowadzono w 40% badanych powiatów, które zadeklarowały posiadanie strategii.

Badanie strategii przeprowadzono w ramach programu „Praca w Polsce” realizowanego przez Fundację Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych, dzięki wsparciu Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności. Podstawowym celem badania było zrozumienie, jak na poziomie powiatowym powstają strategie zatrudnienia i jaka jest ich rzeczywista rola.

Dużym sukcesem, okazało się uzyskanie reprezentatywności badania. Po pierwsze, udział w badaniu wzięło ok. 60% powiatów. Po drugie, pozyskano informacje zarówno z każdego województwa, jak i w zasadzie z powiatów o różnych poziomach bezrobocia – tłumaczyła metodologię badania dr Joanna Tyrowicz. W tym sensie wydaje się, że wyniki badania naprawdę wiernie odzwierciedlają rzeczywistość – uważa ekspertka.

W celu podsumowania wyników badania w dniu 8 czerwca 2010 r. zorganizowano seminarium eksperckie. Jego drugim celem było podjęcie dyskusji, zmierzającej do wypracowania rekomendacji co do tworzenia i zawartości strategii . Wyniki warsztatów będących elementem seminarium oraz badania mogą posłużyć przygotowaniu przewodnika, który w przyszłości stanowiłby merytoryczną pomoc w procesie tworzenia strategii powiatowych. W seminarium i warsztacie wzięli udział przedstawiciele rządu, organizacji pozarządowych, urzędów pracy oraz eksperci rynku pracy.

Eksperci o strategiach
dr Joanna Tyrowicz
Wydział Nauk Ekonomicznych UW, autorka badania
Diagnoza [element badania potrzeb strategicznych – przyp. red.] nie służy do tego, by pisać o wszystkim, czym na co dzień zajmują się poszczególni aktorzy [rynku pracy] – ale właśnie o tym, czym się nie zajmują lub zajmują niewłaściwie. To doprowadziło do powstania tych problemów. Można i należy korzystać z bardzo dużej wiedzy o lokalnym rynku pracy, jaka wynika z danych pozostających w dyspozycji powiatowych urzędów pracy. W wielu powiatach w Polsce – szczególnie tam, gdzie wdrożono Krajowy System Monitoringu Rynku Pracy – są to dane indywidualne, a metodyka pracy z nimi jest dostępna i stosowana już z powodzeniem w wielu krajach.

Wymaganie, by strategie były „porządne”, nie jest wygórowane. Dla każdego obszaru rynku pracy i reintegracji społecznej można stworzyć więcej niż jeden wskaźnik rynku pracy, który spełnia kryteria SMART (jest konkretny, mierzalny, adekwatny, wiarygodny i określony w czasie – przyp. red.). One mogą mówić nam na bieżąco o tym, co naprawdę się w powiecie dzieje. Zapomnijmy wreszcie o stopie bezrobocia i liczbie zgłoszonych ofert pracy.

Także cele można konstruować zgodnie z tym, co uznamy za ważne. Nie może tu być prymatu polityki krajowej nad lokalnymi potrzebami i barierami. Cele powinny wynikać z potrzeb. Jeśli w danym powiecie problemem jest długotrwałe bezrobocie wśród młodzieży, to statystyki krajowe czy regionalne nie mogą mieć znaczenia – tym po prostu trzeba się zająć. Do każdego celu (czyli określenia, co chcemy osiągnąć, o ile konkretnie zmienić stan rzeczy) powinno się dopasować wskaźnik (pozwalający monitorować na bieżąco postęp w osiąganiu zmiany społecznej).

Ilona Gosk
Ekspertka rynku pracy, prezeska Fundacji Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych
Badanie zostało zaprojektowane tak, by pozwolić nam zdiagnozować sytuację związaną z dokumentami strategicznymi dotyczącymi rynku pracy – ich treścią, realizacją oraz udziałem partnerów społecznych w ich tworzeniu. Na podstawie informacji uzyskanych w badaniu oraz dyskusji podczas seminarium eksperckiego zostanie opracowany katalog dobrych praktyk, który będzie pomocny podczas tworzenia strategii.

Kuba Wygnański
Socjolog, Pracownia Badań i Innowacji Społecznych „Stocznia”
Istnieją dwa rodzaje strategii: rozwiązywania i rozwoju. Rozwiązywanie niestety często prowadzone jest przez redystrybucję środków i świadczeń. Powinno się myśleć o rozwiązywaniu przez rozwój. Premiujmy tych, którzy mają wizję!

Seminarium odbyło się 8 czerwca 2010 r. w ramach programu „Praca w Polsce” Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności, realizowanego przez Fundację Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych