> Źródła informacji o rynku pracy – gdzie szukać?
Podstawowe źródło informacji o sytuacji na rynku pracy stanowi Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL). Jego istotnym ograniczeniem jest jednak to, że dane zebrane w toku badania dostępne są głównie jako dane dla całego kraju i tylko w podstawowym zakresie dla województw. Wyniki BAEL i inne dane gromadzone przez statystykę publiczną dostępne są na stronach GUS: www.stat.gov.pl.

Kolejnym ważnym źródłem danych o sytuacji na rynku pracy są dane gromadzone przez publiczne służby zatrudnienia. Obejmują one dane o osobach zarejestrowanych w urzędach pracy jako bezrobotne, zgodnie z definicją zawartą w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001, z późn. zm.). Dane te dostępne są zarówno na stronach GUS, jak i na portalu należącym do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z tym, że najwięcej danych znaleźć można na portalu publicznych służb zatrudnienia: www.psz.praca.gov.pl.

Wiele cennych danych o regionalnych rynkach pracy znajduje się na stronach wojewódzkich urzędów statystycznych i wojewódzkich urzędów pracy, zaś odnośnie powiatowych rynków – na stronach powiatowych urzędów pracy.

Urzędy statystyczne podają także inne, oprócz danych dotyczących zatrudnienia i bezrobocia, informacje przydatne w badaniu rynku pracy. Są to podawane przez GUS (dla Polski) oraz WUS (dla regionu) informacje dotyczące przedsiębiorców. Trzeba jednak pamiętać, iż urzędy statystyczne podają wielkości zagregowane, a więc nie ma możliwości uzyskiwania danych na temat konkretnych przedsiębiorstw i rynków, co stanowi utrudnienie w przeprowadzaniu analiz lokalnych rynków pracy.

Kolejnym zasobem GUS wartym odwiedzenia jest Bank Danych Regionalnych (http://www.stat.gov.pl/bdr/bdrap.strona.indeks), który jest nieocenionym dla każdego analityka zasobem danych. Jest on największym w Polsce uporządkowanym zbiorem informacji o sytuacji społeczno-gospodarczej, demograficznej, społecznej oraz stanie środowiska, opisującym województwa, powiaty oraz gminy jako podmioty systemu organizacji społecznej i administracyjnej państwa, a także regiony i podregiony stanowiące elementy nomenklatury jednostek terytorialnych do celów statystycznych.

Dla identyfikacji liczebności, struktury i potrzeb specyficznych dla grupy długotrwale bezrobotnych – w tym zagrożonych wykluczeniem lub wykluczonych z powodu długookresowego bezrobocia, wskazane jest wykorzystanie zasobów informacyjnych Miejskich i Gminnych Centrów Pomocy Rodzinie (CPR). Niestety rzadko prowadzą one swoje strony internetowe, a informacje o samych CPR znaleźć można na stronach odpowiedniego starostwa powiatowego lub urzędu gminy.

Inne źródła informacji:
> dokumenty o charakterze programowym, takie jak strategie rozwoju, czy plany działań na rzecz zatrudnienia, zamieszczane na stronach urzędów,
> Gminne Centra Informacji (GCI),
> Katalogi Firm Lokalnych (często pojawiające się na stronach samorządowych),
> strony internetowe innych podmiotów, zajmujących się usługami rynku pracy, w tym organizacji pozarządowych (zachęcamy do sprawdzenia bazy danych tych organizacji -/strona/57310.html lub http://bazy.ngo.pl/search/wyniki.asp?szukanie=bezrob)
> instytucji badawczych, jak np.: Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową (IBnGR) – www.ibngr.edu.pl, Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych (CASE) – www.case.com.pl.

> Wstępna analiza danych
Analiza rynku pracy to gromadzenie i analiza informacji na temat modelu oraz kondycji zarówno uczestników, jak i procesów zachodzących na rynku pracy. Celem generalnym (podstawowym) podejmowanych przez nas analiz będzie przygotowanie informacyjno-analityczne planowanych przez nas aktywnych programów rynku pracy. W celu zapewnienia maksymalnej skuteczności planowanych przez nas analiz powinniśmy zadbać o systematyczne przygotowanie i przeprowadzenie procesu. Przykładowa proponowana procedura przygotowawcza (oczywiście w każdym konkretnym przypadku można proponowany schemat zaadaptować i zmienić stosownie do potrzeb) obejmuje następujące elementy:
> Określenie celów analizy.
> Sprecyzowanie (stosownie do celów) potrzeb informacyjnych.
> Wyodrębnienie rynku pracy poddawanego analizie – konieczne jest tutaj wzięcie pod uwagę  podstawowych kategorii np. takich jak (możliwych oczywiście do zmiany i uzupełnienia w miarę potrzeb konkretnego programu) kryterium problemowe, kryterium geograficzne, kryterium zawodowe, kryterium branżowe.
> Rozpoznania – identyfikacja istniejących i dostępnych zasobów informacji, ich lokalizacji i zasad (możliwości) pozyskania i wykorzystywania dla naszych celów.
> Ocena ich jakości (wiarygodności i dokładności danych) oraz ich użyteczności dla analizy i opisu badanego lokalnego rynku pracy.
> Ocena, czy po analizie istniejących gotowych danych istnieje potrzeba podjęcia dodatkowo badań własnych.
> W przypadku decyzji o przeprowadzeniu badań własnych należy starannie przeprowadzić identyfikację grup, koniecznych do objęcia badaniami oraz przedmiotu badania.

> Badania własne
Jeśli dostępne wyniki badań statystycznych i prowadzonych przez różne ośrodki badań społecznych oraz opisy sytuacji zawarte w polecanych wyżej typach dokumentów programowych okażą się niewystarczające do uzyskania pełnego obrazu naszej grupy docelowej czy obszaru działania, możemy przeprowadzić badania własne. Polecenia wart jest najbardziej popularny ostatnio materiał autorstwa E. Babbie Badania społeczne w praktyce (Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004).

Przy planowaniu badań rynku pracy należy pamiętać o zależności pomiędzy poziomem szczegółowości informacji a kosztem ich uzyskania. Zastosowanie tutaj ma zasada 80/20 (zasada Pareto). Zasada 80/20 głosi, że 80% wyników wypływa tylko z 20% przyczyn; inaczej mówiąc skromniejszymi środkami i mniejszym wysiłkiem można osiągnąć większe efekty – zwiększanie dokładności badań generuje zwiększone koszty przy nieznacznym zwiększeniu dokładności wyników.

> Analiza rynku pracy
Gdy dokonaliśmy już wszelkich wstępnych ustaleń i przygotowań, zidentyfikowaliśmy istniejące źródła informacji, określiliśmy zakres prowadzonych analiz i rozstrzygnęliśmy kwestie organizacyjno-logistyczne możemy przystąpić do samej analizy.

Analizę naszą proponujemy rozpocząć od ujęcia problemu w wymiarze historyczno-przyczynowym. Celem naszych działań będzie w tym momencie ustalenie przyczyn i mechanizmów pojawienia się zmian w czasie oraz skali i zasięgu problemów, występujących na lokalnym rynku pracy. Podstawą do realizacji tego etapu prac będą głównie istniejące już wyniki badań lokalnego rynku pracy.

Po dokonaniu segmentacji rynku pracy oraz jego wstępnego opisu można podjąć próbę dokonania analiz przekrojowych. Zebranie i usystematyzowanie wyników tych analiz pozwala na sporządzenie charakterystyki lokalnego rynku pracy. Celem sporządzenia charakterystyki lokalnego rynku pracy winno być:
> określanie zmian w czasie, w tym dynamiki zjawisk i trendów, zachodzących na rynku pracy,
> zbadanie zależności zachodzących pomiędzy czynnikami wpływającymi w sposób istotny na stan lokalnego rynku pracy i zachodzące na nim zmiany.

Prawidłowo sporządzona charakterystyka lokalnego rynku pracy może przykładowo zawierać:
> wyodrębnienie istotnych elementów rynku pracy,
> ustalenie zależności zachodzących pomiędzy istotnymi elementami rynku pracy,
> określenie struktury oraz cech rynku pracy,
> opis rynku pracy, z podaniem cech i charakterystyki rynku pracy jako całości i jego podstawowych części.

Po sporządzeniu charakterystyki lokalnego rynku pracy należy podjąć decyzję o wyodrębnieniu tego segmentu lokalnego rynku pracy, który interesuje nas ze względu na podejmowane przez nas działania.

Brakuje zestawu jednoznacznych kryteriów dla dokonania takiego wyodrębnienia. Należy tutaj jednak pamiętać o potrzebie skorelowania podstawowych elementów takich jak: potencjał, doświadczenia, zasoby, którymi dysponuje podmiot planujący realizację projektu, z zakresem, wymaganiami i poziomem złożoności działań niezbędnych do uzyskania pożądanych zmian na lokalnym rynku pracy. Innymi słowy – należy mierzyć siły na zamiary.

Przeprowadzona przez nas analiza, obejmująca obserwację aktualnego stanu rynku pracy i ujawnione w tym zakresie prawidłowości zachodzące w odniesieniu do rozmiarów, struktury i wykorzystania zasobów siły roboczej, dostarcza nam podstaw do podjęcia próby przewidywania funkcjonowania rynku pracy także w przyszłości. W procesie tym podstawową kwestią jest prognozowanie zasobów siły roboczej (czyli zasobów pracy), to znaczy ustalenie przyszłej liczby osób aktywnych zawodowo (pracujących i chcących pracować). Prognozując wielkość zasobów siły roboczej wychodzimy w pierwszym rzędzie od prognoz demograficznych.

Prognozowanie rozeznania popytu na pracę, zwłaszcza na lokalnym rynku pracy jest trudniejsze i wymaga często podejmowania własnych badań przedsiębiorców. Powiązanie diagnozy lokalnego rynku pracy z projektem powinno umożliwić interwencji i zmian, w tym:
> ustalenie systematyki zawodów od pożądanych do zanikających,
> wprowadzenie stratyfikacji zawodów występujących na lokalnym rynku pracy, w zależności od poziomu wymagań kwalifikacyjnych i złożoności (od prostych do specjalistycznych),
> opracowanie wytycznych do organizacji działań dla zidentyfikowanych grup osób, obszarów, profili wiekowych, zawodowych, kwalifikacyjnych oraz działań, pozwalających na skuteczny powrót do aktywnego uczestnictwa w lokalnym rynku pracy.

Musimy następnie dokonać powiązania posiadanej już przez nas analizy sytuacji na rynku pracy oraz informacji o jego aktualnych i przyszłych potrzebach z naszym programem skierowanym do osób bezrobotnych lub zagrożonych bezrobociem.

Ostatecznie nasze opracowanie może przyjąć następujący kształt
> Analiza rynku pracy obejmująca:
> analizę lokalnego rynku pracy,
> wyodrębnienie segmentu rynku pracy objętego projektem,
> przygotowaną identyfikację potrzeb lokalnego rynku pracy.
> Powiązanie wyników przygotowanej analizy z procesem przygotowania projektu:
> identyfikujemy już konkretną grupę, która zostanie objęta programem,
> identyfikujemy obszary niezbędnego wsparcia,
> identyfikujemy dostępne zasoby,
> identyfikujemy występujące ograniczenia,
> przygotowujemy projekty poszczególnych niezbędnych działań,
> budujemy kompleksowy projekt programu.